ดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้านอย่างไรไม่ให้เกิดแผลกดทับ สำลัก และติดเชื้อ

ผู้ที่ลุกจากเตียงเองไม่ได้ ต้องการการดูแลต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง ไม่ใช่แค่มีคนเฝ้า เพราะการดูแลผู้ป่วยติดเตียงมีความเสี่ยงสามอย่างที่ตามมาเสมอ คือแผลกดทับ การสำลัก และการติดเชื้อ ข่าวดีคือทั้งสามอย่างป้องกันได้ ถ้าทำให้ถูกวิธีและทำสม่ำเสมอ

🛏️ ทำไมต้องพลิกตัวทุก 2 ชั่วโมง

เมื่อร่างกายนอนท่าเดิมนาน ๆ น้ำหนักตัวจะกดผิวหนังกับกระดูกจนเลือดไปเลี้ยงไม่ถึง ผิวหนังตรงนั้นจะเริ่มขาดออกซิเจนภายในเวลาราว 2 ชั่วโมง นี่คือที่มาของตัวเลข "พลิกตัวทุก 2 ชั่วโมง" ไม่ใช่ตัวเลขที่ตั้งขึ้นมาลอย ๆ และต้องทำทั้งกลางวันและกลางคืน เพราะผิวหนังไม่รู้ว่าตอนนี้กี่โมง

ท่าที่ใช้สลับกันมี 3 ท่าหลัก

• นอนหงาย ใช้หมอนรองใต้น่องให้ส้นเท้าลอยพ้นที่นอน ไม่รองใต้เข่าจนเข่างอตลอดเวลา

• ตะแคงซ้าย 30 องศา ใช้หมอนหนุนหลังให้เอียงเล็กน้อย ไม่ตะแคง 90 องศาเต็ม เพราะจะกดปุ่มกระดูกสะโพกโดยตรง

• ตะแคงขวา 30 องศา ทำเช่นเดียวกัน แล้ววนกลับไปนอนหงาย

เวลาพลิกให้ใช้ผ้ารองตัวช่วยยก อย่าลากตัวท่านบนที่นอน เพราะแรงเสียดสีทำให้ผิวถลอกและกลายเป็นแผลได้ง่ายกว่าที่คิด

🔴 จุดเสี่ยงที่ต้องดูทุกครั้งที่พลิกตัว

แผลกดทับเกิดตรงที่กระดูกอยู่ใกล้ผิวหนัง ตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุดคือ

• ก้นกบ

• สะโพกทั้งสองข้าง

• ส้นเท้า

• สะบักและแนวกระดูกสันหลัง

• ท้ายทอย และใบหูข้างที่นอนทับ

สัญญาณเริ่มต้น คือรอยแดงที่กดด้วยนิ้วแล้วไม่จางหายภายในไม่กี่วินาที ถ้าเห็นแบบนี้แปลว่าผิวหนังชั้นในเริ่มบาดเจ็บแล้ว ต้องงดนอนทับด้านนั้นทันที ถ้าปล่อยไว้จะกลายเป็นตุ่มพอง ผิวหลุด และลึกถึงกล้ามเนื้อได้ในเวลาไม่กี่วัน

🍽️ ให้อาหารทางสายยางอย่างไรไม่ให้สำลัก

การสำลักอาหารลงปอดเป็นสาเหตุหลักของปอดติดเชื้อในผู้ป่วยติดเตียง ท่าให้อาหารจึงสำคัญไม่แพ้ปริมาณ

• ยกหัวเตียงขึ้น 30–45 องศา ก่อนให้อาหารทุกครั้ง ถ้าเตียงปรับไม่ได้ ใช้หมอนหนุนให้ลำตัวส่วนบนสูงขึ้น

• คงท่านั้นไว้ 30–60 นาทีหลังให้อาหาร อย่ารีบนอนราบ เพราะอาหารในกระเพาะจะไหลย้อนขึ้นมาได้

• ให้ช้า ๆ ตามปริมาณที่กำหนด ไม่เร่ง ไม่ให้เกินมื้อละที่แพทย์สั่ง

• สังเกตอาการ ไอ หายใจครืดคราด หน้าแดง หรือมีอาหารไหลออกมาทางปาก ให้หยุดทันที

• ดูดเสมหะเมื่อจำเป็น โดยคนที่ได้รับการฝึกมา ทำไม่ถูกวิธีอาจทำให้เยื่อบุบาดเจ็บหรือขาดออกซิเจนระหว่างดูด

🧼 ป้องกันการติดเชื้อด้วยเรื่องพื้นฐาน

• ล้างมือก่อนและหลังสัมผัสตัวท่าน สายให้อาหาร และสายสวนปัสสาวะทุกครั้ง

• เปลี่ยนแพมเพิสทันทีที่เปียก อย่ารอให้เต็ม เพราะความชื้นทำให้ผิวเปื่อยและแผลกดทับเกิดเร็วขึ้น

• ทำความสะอาดช่องปากวันละ 2 ครั้ง แม้ท่านจะไม่ได้ทานทางปาก เพราะแบคทีเรียในปากคือต้นทางของปอดติดเชื้อ

• ถุงปัสสาวะต้องอยู่ต่ำกว่าระดับกระเพาะปัสสาวะเสมอ และไม่วางบนพื้น

• ผ้าปูที่นอนต้องเรียบ ไม่มีรอยยับใต้ตัว เศษอาหารหรือเม็ดยาที่ตกค้างก็กดผิวได้

😔 เรื่องที่ไม่ค่อยมีใครพูดตรง ๆ คือความเหนื่อยของคนดูแล

สิ่งที่หนักที่สุดของการดูแลที่บ้านไม่ใช่ตอนกลางวัน แต่เป็นการตื่นพลิกตัวทุก 2 ชั่วโมง ทุกคืน ติดต่อกันเป็นเดือน หลายครอบครัวเริ่มจากทำครบทุกอย่าง แล้วค่อย ๆ หลุดไปทีละรอบเพราะร่างกายไม่ไหว ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ ไม่ใช่ความผิดของใคร แต่เมื่อคนดูแลพักไม่พอ ความเสี่ยงจะตกอยู่ที่ผู้ป่วยแทน

ถ้าเริ่มเห็นสัญญาณเหล่านี้ ควรหาตัวช่วย ไม่ว่าจะเป็นผู้ดูแลมาช่วยเป็นกะ หรือศูนย์ดูแลผู้ป่วยติดเตียง

• คนดูแลนอนไม่ถึง 5 ชั่วโมงต่อคืนติดต่อกันเกินสัปดาห์

• เริ่มมีรอยแดงที่ก้นกบหรือส้นเท้า ทั้งที่พยายามพลิกแล้ว

• ท่านมีไข้หรือเสมหะมากขึ้นบ่อย ๆ

• คนดูแลเริ่มหงุดหงิดใส่ท่าน แล้วรู้สึกผิดทีหลัง

ที่ศูนย์ดูแลผู้ป่วยติดเตียง นนทบุรี เราทำอะไรให้บ้าง

ที่บ้าน ณิณ แคร์ บางใหญ่ ใกล้ศาลายา มีพยาบาลวิชาชีพและเจ้าหน้าที่ผลัดเวรตลอด 24 ชั่วโมง พลิกตะแคงตัวทุก 2 ชั่วโมงทั้งกลางวันและกลางคืน ให้อาหารทางสายยางตามเวลาและจัดท่าลดการสำลัก ดูดเสมหะโดยเจ้าหน้าที่ที่ชำนาญ ทำแผล ดูแลสายสวนปัสสาวะและผู้ที่เจาะคอ พร้อมกายภาพบำบัดโดยนักกายภาพบำบัดวิชาชีพประจำศูนย์ และรายงานให้ญาติทางไลน์ทุกวันพร้อมรูป อ่านรายละเอียดบริการได้ที่ ดูแลผู้ป่วยติดเตียง และถ้ากังวลเรื่องการย้ายท่านมา ลองดู ย้ายผู้ป่วยติดเตียงอย่างไรให้ปลอดภัย

เล่าอาการมาทางไลน์ https://lin.ee/WcFFJKn ได้เลย พยาบาลจะประเมินให้ฟรีว่ารับดูแลไหวไหม ถ้าเกินกำลังเราจะบอกตามตรง ตอบไว หรือโทร 086-515-1987 เงื่อนไขเป็นไปตามที่ศูนย์กำหนด